9 Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı

Blog

COP31’de İklim Finansmanı, Enerji Dönüşümü ve Müzakereler sürüyor

COP31’de İklim Finansmanı, Enerji Dönüşümü ve Müzakereler sürüyor
9 10 12 16 17

Antalya'da düzenlenen COP31'in ikinci haftasında müzakereler yoğunlaştı. 17-18 Kasım tarihlerinde ülkeler, iklim finansmanı, fosil yakıtlardan uzaklaşma, enerji dönüşümü ve adil geçiş konularındaki önerileri ortak kararlara dönüştürmek için görüşmelerini sürdürdü.

Zirvenin ilk haftasında gündeme gelen hedefler ve yeni girişimler, ikinci haftada karar taslakları üzerinden değerlendirilmeye başladı. Ancak ülkelerin finansman yükümlülükleri, enerji dönüşümünün kapsamı ve uygulama takvimlerine ilişkin farklı yaklaşımları devam ediyor.

18 Kasım'da COP31 Başkanlığı, 21 gündem maddesinin henüz sonuçlanmadığını açıkladı. Aynı gün Türkiye'nin 2035 elektrifikasyon hedefini destekleyen ülke sayısı 75'e ulaştı ve Paris Anlaşması kapsamındaki ikinci küresel durum değerlendirmesi resmen başladı. Bu gelişmeler, COP31'de hem müzakerelerin hem de uluslararası iş birliği girişimlerinin eş zamanlı ilerlediğini gösteriyor.

Karar taslağında görüşmeler yoğunlaştı

COP31'in ikinci haftasında ülkeler, 16 Kasım'da yayımlanan ilk genel karar taslağını değerlendirmeye devam etti. Türkiye COP31 Başkanlığı ile Avustralya'nın müzakere başkanlığının koordinasyonunda hazırlanan taslak, ülkelerin ilk hafta sunduğu önerileri bir araya getiriyor. Metin, henüz üzerinde uzlaşılmış kararları değil, müzakere edilen seçenekleri içeriyor.

17 Kasım'daki görüşmelerde ülkeler, taslağın kapsamına ve önceliklerine ilişkin farklı yaklaşımlar ortaya koydu. Avrupa Birliği, karar metninin daha belirgin önceliklere odaklanmasını savundu. AB'nin spesifik taleplerı arasında, uzun vadeli iklim finansmanı metninin daha açık ve streamline edilmesi, çevre bütünlüğünün korunması (özellikle Madde 6.4 Karbon Mekanizması'nda), ve gelişmekte olan ülkelerin (LDC) konularında zorlukları değil fırsatları vurgulayan bir çerçeve yer alıyor. 

Çin, Hindistan ve Suudi Arabistan'ın da yer aldığı Benzer Düşünceli Gelişmekte Olan Ülkeler Grubu (LMDC) ise birçok önerilerin mevcut müzakere çerçevesini aştığını ifade etti. LMDC'nin itirazlarında öne çıkan konular arasında 2035'e kadar %35 küresel elektrifikasyon hedefi, metanı özel olarak vurgulayan fosil yakıt geçiş yol haritası ve ülkelere belirli azaltım seçenekleri seçmesini çağıran hükümler bulunuyor.

Fosil yakıtlardan uzaklaşma, elektrifikasyon hedefi, iklim finansmanı ve ticaretle bağlantılı iklim önlemleri, görüş ayrılıklarının öne çıktığı konular arasında yer aldı. Bu tartışmalar yalnızca kararların içeriğiyle sınırlı kalmadı. Ülkeler, COP31 sonunda bütün bu başlıkları kapsayan genel bir kararın (cover decision) kabul edilip edilmemesi, böyle bir kararın hukuki ve usule ilişkin dayanağı ve kararda hangi başlıklara yer verilmesi gerektiği konularında farklı görüşler ortaya koydu.

Başkanlık 21 gündem maddesinin açık olduğunu duyurdu

18 Kasım'da COP31 Başkanlığı ve Müzakereler Başkanlığı, çalışmaların kalan günlerine ilişkin resmî bir güncelleme yayımladı. Açıklamada, henüz sonuçlanmamış 21 gündem maddesi bulunduğu belirtildi. Taraflardan görüşmelerin hızlandırılması ve taslak metinlerin tamamlanması istendi.

Bununla birlikte Türkiye ve Avustralya COP31 Başkanlıkları, çeşitli alanlarda ilerleme kaydedildiğine de dikkat çekti. İklim teknolojileri, iklim eylemi için eğitim ve katılım, iklim fonları, ulusal uyum planları ve Paris Anlaşması'nın 6. maddesi kapsamındaki çalışmalar, ilerleme sağlanan konular arasında sıralandı. Dolayısıyla 21 gündem maddesinin müzakere sürecindeki ilerleme düzeyleri ise farklılık gösteriyor.  Bazı başlıklarda teknik müzakereler ilerlerken, siyasi uzlaşı gerektiren başlıkların, bakanlar düzeyinde ele alınması gerekiyor.

Uyum finansmanında 120 milyar dolarlık hedef görüşülüyor

İklim finansmanı, COP31'in ikinci haftasında da müzakerelerin temel başlıklarından biri. Özellikle gelişmekte olan ülkeler, iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamak için daha fazla ve erişilebilir finansman talep ediyor. 16 Kasım'da yayımlanan ilk karar taslağında, uyum finansmanının 2035 yılına kadar yıllık en az 120 milyar dolara çıkarılması önerildi.

Bu öneri, daha önce gündeme gelen yıllık 40 milyar dolarlık referans tutarın üç katına çıkarılması yaklaşımına dayanıyor. Ancak, finansmanın hangi başlangıç yılına göre hesaplanacağı, hangi kaynakların kapsama alınacağı ve ilerlemenin nasıl izleneceği konusunda henüz ülkeler arasında uzlaşı sağlanmış değil.

Görüşmelerde hibe ve kredi dengesi de önemini koruyor. İklim değişikliğe karşı kırılganlığı yüksek ülkeler, uyum yatırımlarının yeni borç yükleri oluşturmadan desteklenmesini istiyor. Uyum finansmanı kuraklık, sel, aşırı sıcaklık ve deniz seviyesinin yükselmesi gibi risklere karşı altyapının, tarım sistemlerinin ve yerleşim alanlarının güçlendirilmesine katkı sağlıyor. Bu nedenle finansman tartışmaları, yalnızca açıklanacak tutarlarla değil, kaynakların ihtiyaç duyulan alanlara hangi koşullarla ulaştırılacağına da odaklanıyor.

Finansman hedeflerinin izlenmesi önem kazanıyor

Müzakerelerde öne çıkan bir diğer konu, sağlanan finansmanın nasıl hesaplanacağı ve raporlanacağı ile ilgili. Farklı finansman araçlarının aynı yöntemle değerlendirilmesi, ülkelerin gerçek destek düzeyinin anlaşılmasını zorlaştırabiliyor. Örneğin hibe ile geri ödemeli kredi, yararlanıcı ülke açısından aynı finansal etkiye sahip değil.

Bu nedenle bazı ülkeler, finansman hedeflerinin değerlendirilmesinde kullanılan yöntemlerin daha açık tanımlanmasını talep ediyor. COP31'de bu konuların netleştirilmesi, gelecekte açıklanacak finansman hedeflerinin uygulanabilirliği ve izlenebilirliği açısından önem taşıyor.

Türkiye'nin elektrifikasyon hedefine 75 ülkeden destek

18 Kasım'ın dikkat çeken gelişmelerinden biri, Türkiye'nin COP31 kapsamında gündeme getirdiği 35x35 elektrifikasyon girişimine verilen desteğin artması oldu. Girişim, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarılmasını hedefliyor. 18 Kasım itibarıyla 75 ülke ile iş dünyası ve sivil toplumdan 94 kuruluş girişime destek açıkladı.

Destek bildiren ülkeler arasında Almanya, Birleşik Krallık, Norveç, Güney Kore, İspanya, Japonya, Danimarka ve Kanada bulunuyor. Avrupa Komisyonu da Avrupa Birliği'nin desteğini teyit etti. Elektrifikasyon, ulaşım, sanayi ve binalarda fosil yakıt kullanımının azaltılması açısından önemli bir dönüşüm alanı olarak potansiyel taşıyor.

Ancak elektrik kullanımının artması, tek başına emisyonların aynı oranda azalacağı anlamına gelmiyor. Elektriğin hangi kaynaklardan üretildiği, şebeke altyapısının kapasitesi ve enerji verimliliği yatırımları, hedefin iklim üzerindeki etkisini belirleyen temel unsurlar arasında bulunuyor. Bu nedenle COP31'de elektrifikasyon hedefinin yanı sıra temiz enerji üretiminin yaygınlaştırılması da önem taşıyor.

75 ülke ve 94 kuruluşun destek açıklaması, 35x35 girişimin uluslararası karşılık bulduğunu gösteriyor. Girişim COP31 karar metni ilk taslağında da yer aldı. Bununla birlikte hedefin COP31'in nihai karar metninde nasıl yer alacağına ilişkin görüşmeler devam ediyor.

Fosil yakıtlardan uzaklaşmada ulusal yol haritaları öne çıktı

17-18 Kasım tarihlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik ulusal planlar da gündemdeydi. Danimarka, 17 Kasım'da fosil yakıt kullanımını azaltmaya yönelik yol haritasını tanıttı. Açıklanan hedefler arasında fosil yakıt kullanımının 2035 yılına kadar yüzde 85 azaltılması ve petrol ile doğal gaz üretiminden uzun vadede uzaklaşılması bulunuyor.

18 Kasım'da Portekiz hükümeti de kendi yol haritasını açıkladı. Portekiz'in planı, 2045 yılına kadar iklim nötrlüğüne ulaşmayı ve 2034'e kadar dış enerji bağımlılığını yarıya indirmeyi hedefliyor. Plan kapsamında yenilenebilir ve düşük karbonlu yakıtların geliştirilmesi, enerji altyapısının dönüştürülmesi ve yatırımların desteklenmesi öne çıkıyor.

Bu ulusal girişimler, ülkelerin enerji dönüşümünü kendi ekonomik ve teknik koşullarına göre planlamasına yönelik örnekler sunuyor. Ancak COP31'de tartışılan temel konu, bu tür yol haritalarının uluslararası kararlarla nasıl ilişkilendirileceği ile ilgili. Brezilya'nın daha önce gündeme getirdiği gönüllü küresel yol haritası önerisi de bu görüşmelerin bir parçası.

Bununla birlikte, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın COP31'in nihai karar metninde nasıl ele alınacağı konusunda ülkeler arasında görüş ayrılıkları devam ediyor. Bazı ülkeler fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik daha açık uluslararası yönlendirmeleri desteklerken diğerleri ulusal koşulların ve enerji güvenliğinin öncelikli olarak dikkate alınmasını istiyor. Bu nedenle ulusal yol haritalarının açıklanmasıyla ortak bir COP31 kararının kabul edilmesi birbirinden farklı, ayrı süreçler olarak değerlendirilmeli.

İkinci küresel durum değerlendirmesi başladı

18 Kasım'da Paris Anlaşması kapsamındaki ikinci Küresel Durum Değerlendirmesi’nin (Global Stocktake – GST) başlangıcı duyuruldu. Küresel durum değerlendirmesi, ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadelede ortak hedeflere yönelik ilerlemesini ele alıyor. İlk değerlendirme 2023 yılında COP28'de tamamlanmıştı.

İkinci değerlendirme ise COP31'de başlayan süreçle ilerleyecek ve 2028 yılında COP33'te sonuçlanacak. İlk aşamada ülkelerin iklim politikalarına, emisyon eğilimlerine ve uygulama süreçlerine ilişkin bilgiler toplanacak. Teknik değerlendirme aşamasının 2027 yılı Haziran ayında başlaması planlanıyor. Bu süreç, ülkelerin ulusal iklim hedeflerini güncellerken kullanabilecekleri bilimsel ve teknik değerlendirmeler açısından önem taşıyor.

IPCC raporlarının zamanlaması gündemde

İkinci Küresel Durum Değerlendirmesi’nin başlamasıyla birlikte, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (Intergovernmental Panel on Climate Change – IPCC) bilimsel çalışmalarına ilişkin takvim tartışmaları da yeniden gündeme geldi. Özellikle küçük ada devletleri, güncel iklim biliminin 2028 değerlendirmesine katkı sunmasını istiyor. Ancak IPCC'nin yedinci değerlendirme döngüsündeki raporların zamanlaması konusunda farklı görüşler bulunuyor.

Tartışmanın merkezinde, bilimsel değerlendirmelerin uluslararası iklim politikalarına zamanında katkı sunması ile IPCC'nin kendi çalışma süreçlerinin korunması arasındaki ilişki yer alıyor. Bu konu, iklim biliminin müzakere süreçlerindeki rolü açısından önem taşıyor.

Okyanusların korunmasına yönelik yeni girişimler

17 Kasım, COP31 kapsamında okyanuslar, denizler, doğa ve arazi kullanımı konularına ayrılan tematik gündemle öne çıktı. Türkiye COP31 Başkanlığı, Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı'nı kamuoyuna tanıttı. Mutabakat, okyanusların korunmasına yönelik uluslararası ortaklıkları güçlendirmeyi ve finansmana erişimi geliştirmeyi amaçlıyor.

Okyanusların ısınması, asitlenmesi ve deniz seviyesinin yükselmesi, özellikle kıyı bölgeleri ve ada ülkeleri için önemli iklim riskleri oluşturuyor. Bu nedenle deniz ekosistemlerinin korunması, iklim değişikliğine uyum ve emisyon azaltımı politikalarının önemli bir bileşeni olarak ele alınıyor. Bu çerçevede, okyanus temelli iklim eylemini destekleyen Blue NDC Challenge girişimi de 17 Kasım'da yeni bir aşamaya geçti.

Fransa ve Brezilya'nın eş liderliğinde yürüttüğü uluslararası koalisyon, Uygulama Görev Gücü (Implementation Taskforce) başlatıldı. Görev gücü, ülkelerin ulusal katkı beyanlarında (NDC) yer alan okyanus temelli hedeflerini uygulamaya geçirmesine destek olmayı amaçlıyor. Görev gücü teknik destek, finansmana erişim ve ülkeler arasında bilgi paylaşımı gibi alanlara odaklanıyor. 

Her iki gelişme de, okyanusların korunmasına yönelik hedeflerin yalnızca ulusal planlarda yer almasının değil, somut projelerle desteklenmesinin de önem taşıdığını gösteriyor.

Adil geçişte finansman ve kapsayıcı karar süreçleri

COP31'in ikinci haftasında Adil Geçiş Mekanizması’na (Just Transition) ilişkin görüşmeler de devam etti. Adil geçiş yaklaşımı, düşük karbonlu ekonomiye dönüşüm sırasında çalışanların, yerel toplulukların ve farklı toplumsal grupların ihtiyaçlarının dikkate alınmasını amaçlıyor. Enerji ve sanayi sektörlerindeki dönüşüm, yeni istihdam alanları oluştururken bazı mesleklerde yeni beceriler kazanılmasını da gerektiriyor.

Bu nedenle eğitim, sosyal koruma ve istihdam politikalarının enerji dönüşümüyle birlikte planlanması önem taşıyor. Müzakerelerde ülkeler, adil geçişi destekleyecek uluslararası mekanizmaların yapısını ve finansman kaynaklarını değerlendirdi. 18 Kasım'da UNFCCC İcra Sekreteri Simon Stiell, adil geçiş politikalarının şekillenmesinde kadınların, erkeklerin ve farklı toplumsal grupların söz sahibi olmasının önemine dikkat çekti.

Bu yaklaşım, enerji dönüşümünün yalnızca teknoloji ve yatırım kararlarıyla değil, toplumsal katılımla da ilişkili olduğunu ortaya koyuyor. Ancak adil geçiş mekanizmalarının hangi finansman araçlarıyla destekleneceğine ilişkin müzakereler devam ediyor.

Karbon piyasaları ve ticaret önlemleri de görüşülüyor

COP31'in 17 Kasım tarihli müzakere kayıtlarında, Paris Anlaşması'nın 6. maddesi kapsamındaki çalışmalar da yer aldı. Bu madde, ülkeler arasında emisyon azaltım sonuçlarının transferi ve uluslararası karbon piyasalarına ilişkin iş birliği mekanizmalarını kapsıyor. Görüşmeler, bu mekanizmaların uygulanmasına yönelik teknik düzenlemeler üzerinde yoğunlaşıyor.

Bunun yanında iklim politikalarıyla bağlantılı uluslararası ticaret önlemleri de COP31'in ilk karar taslağında yer aldı. Özellikle karbon yoğun ürünlere yönelik sınır düzenlemeleri, ülkelerin iklim politikaları ile ticaret ilişkileri arasındaki bağlantıyı gündeme getiriyor. Bazı ülkeler bu tür önlemleri emisyon azaltımını destekleyen araçlar olarak değerlendirirken, özellikle gelişmekte olan ülkeler ticaret üzerindeki olumsuz etkilerine ve ulusal kalkınma koşulları yaratabileceği zorluklara dikkat çekiyor. Bu tartışmalar, iklim politikalarının enerji ve çevre alanlarının ötesinde uluslararası ekonomik ilişkileri de etkilediğini gösteriyor.

COP31'in son günlerinde hangi konular izlenecek?

17-18 Kasım gelişmeleri, COP31'de müzakerelerin önemli bir aşamaya ulaştığını gösteriyor. Türkiye'nin elektrifikasyon girişiminin 75 ülke ve 94 kuruluştan destek alması, ulusal fosil yakıt yol haritalarının açıklanması ve okyanusların korunmasına yönelik yeni iş birlikleri, farklı alanlarda ilerleme sağlandığını ortaya koyuyor.

Buna karşılık iklim finansmanı, uyum hedefleri, adil geçiş mekanizmalarının finansmanı ve genel karar taslağının kapsamı konusundaki görüşmeler devam ediyor. İkinci Küresel Durum Değerlendirmesi’nin başlangıç duyurusu ise COP31'in yalnızca mevcut müzakereler açısından değil, 2028'e uzanan uluslararası iklim politikaları bakımından da önem taşıdığını gösteriyor.

Kaynaklar

Climate Change News: COP31 Bulletin Day 8 — https://www.climatechangenews.com/2026/11/17/cop31-bulletin-day-8-arab-group-russia-reject-cover-text-over-fossil-fuels-and-electrification-goal/

The Planet Brief: COP31 Day 8 Roundup — https://theplanetbrief.com/carbon/climate-policy/cop31-day-8-roundup-2026/

UN News: COP31 Deadlock and Climate Reality Check — https://news.un.org/en/story/2026/11/1168833

Gulf News: Nations Struggle to Bridge Divides on Fossil Fuels and Finance — https://gulfnews.com/world/countries-air-grievances-in-search-of-cop31-climate-deal-1.500752218

allAfrica: COP31 Enters Decisive Week — https://allafrica.com/stories/202611170101.html

SWI swissinfo.ch: Second Week of COP31 Tough Negotiations Ahead — https://www.swissinfo.ch/eng/climate-solutions/second-week-of-cop31-tough-negotiations-ahead/92383762

Oil Change International: COP31 Media Advisory — https://oilchange.org/news/oil-change-international-cop31-media-advisory-november-16-2026/

UNFCCC: COP31 Official Page — https://unfccc.int/cop31

Kaynak: https://cop31.tr