Temiz hava artık istisna mı?

Dünya genelinde hava kalitesi giderek kötüleşiyor. İsviçreli hava kalitesi ölçüm şirketi IQAir tarafından yayımlanan 2025 Dünya Hava Kalitesi Raporu, temiz havanın artık birçok ülke için ulaşılması zor bir hale geldiğini gösteriyor. 143 ülke ve 9 binden fazla şehrin verilerine dayanan rapora göre yalnızca 13 ülke, Dünya Sağlık Örgütü’nün belirlediği güvenli hava kalitesi sınırlarını karşılayabiliyor. Bu da, incelenen ülkelerin yüzde 91’inde hava kirliliğinin sağlıksız seviyelerde olduğu anlamına geliyor.

Şehirlerin büyük bölümü risk altında
Rapora göre dünya genelindeki şehirlerin sadece yüzde 14’ü güvenli hava soluyabiliyor. Bu oran bir önceki yıl yüzde 17 seviyesindeydi. Bu düşüş, hava kirliliğinin küresel ölçekte artmaya devam ettiğini gösteriyor. PM2,5 olarak adlandırılan ince partikül maddeler, akciğerlerin derinliklerine kadar ulaşarak kan dolaşımına karışabiliyor. Bu durum, solunum hastalıkları, kalp-damar hastalıkları ve bazı kanser türleriyle ilişkilendiriliyor.

Avrupa’da tablo değişiyor
Avrupa’da yalnızca Andorra, Estonya ve İzlanda güvenli hava sınırlarını karşılayabiliyor. Buna karşın birçok ülkede hava kirliliği artış gösteriyor. Orman yangınları, Sahra’dan taşınan tozlar ve fosil yakıt kullanımı, bu artışın başlıca nedenleri arasında yer alıyor.

İklim krizi etkili oluyor
Artan sıcaklıklar, kuraklık ve aşırı hava olayları hava kalitesini doğrudan etkiliyor. 2025 yılında yaşanan büyük yangınlar ve sıcak hava dalgaları, birçok bölgede hava kirliliğinin başlıca nedeni oldu. Dünya genelinde hava kalitesi verilerinde hâlâ önemli boşluklar bulunuyor. Birçok bölgede yeterli ölçüm sistemi olmadığı için kirliliğin gerçek boyutu tam olarak tespit edilemiyor. Uzmanlara göre hava kalitesini iyileştirmek için ilk adım, doğru ve yaygın veri toplamak. Temiz hava artık birçok kişi için erişilebilir bir kaynak olmaktan uzaklaşıyor. Hava kirliliği yalnızca çevresel bir sorun değil, aynı zamanda küresel bir sağlık riski.