Marmara Denizi'ndeki Hayalet Ağlar Güneş Gözlüğüne Dönüşüyor

İstanbul ve Adalar çevresinde yürütülen proje deniz kirliliğiyle mücadeleyi döngüsel ekonomi yaklaşımıyla birleştiriyor. Çıkarılan atığı ürüne dönüştürürken deniz temizliğinin izlenebilir bir belgesini de oluşturuyor.

Hayalet ağlar deniz yaşamını nasıl tehdit ediyor?

Balıkçılık sırasında kaybolan, kopan veya terk edilen ağlar hayalet ağ olarak adlandırılıyor. Denizde kaldıkları sürece canlıları yakalamaya devam edebiliyorlar.

Balıklar, deniz kaplumbağaları, deniz kuşları ve diğer canlılar bu ağlara dolanabiliyor. Ağlara takılan canlılar yaralanabiliyor, beslenme ve hareket yeteneklerini kaybedebiliyor.

Tehdit yalnızca canlıların ağa takılmasıyla sınırlı değil. Deniz tabanına yerleşen ağlar hassas yaşam alanlarına zarar veriyor. Modern balıkçılık ağlarının önemli bir bölümü plastik esaslı malzemelerden üretiliyor. Bu malzemeler deniz ortamında uzun süre kalabiliyor ve zaman içinde daha küçük plastik parçalarına ayrılabiliyor. Böylece hayalet ağlar hem deniz canlılarının güvenliği hem de plastik kirliliği açısından sorun oluşturuyor.

Marmara Denizi'nden 800 kilogram ağ çıkarılacak

26 Ekim 2026'da duyurulan proje kapsamında Deniz Yaşamını Koruma Derneği ekipleri Marmara Denizi'nin farklı noktalarında terk edilmiş ağları tespit ediyor ve çıkarıyor.

Ekipler ihbarlar, deniz haritaları, teknolojik araçlar ve yerel bilgiler kullanarak ağların yerini belirliyor. Çalışmalar İstanbul ve Adalar çevresindeki derin sularda yoğunlaşıyor. Bazı ağlar 50 metrenin üzerindeki derinliklerden çıkarılırken Adalar açıklarında 55 metre derinlikte bulunan bir ağa da ulaşıldı.

Proje kapsamında deniz tabanından 1.000 metrekarenin üzerinde, yaklaşık 800 kilogram ağ çıkarılması hedefleniyor. Ekipler çıkardıkları her ağın ağırlığını, boyutunu ve konumunu kaydediyor. Böylece terk edilmiş av araçlarının deniz tabanında hangi alanlarda biriktiğine ilişkin bilgi toplanıyor.

Temizlik çalışmasında üç vatoz yumurta kesesi bulundu. Ekipler yumurta keselerini fark edince yeniden denize bıraktı. Bu olay hayalet ağların deniz yaşamıyla ne kadar yakın temas içinde olduğunu gösteriyor. Deniz tabanındaki ağlar yalnızca balıkları etkilemiyor. Farklı türlerin üreme alanları ve gelişim süreçleri açısından da risk oluşturuyor.

Denizden çıkarılan ağlar güneş gözlüğüne nasıl dönüşecek?

Çıkarılan ağlar geri dönüşüm sürecinden geçecek. Plastik granüllere dönüştürülen malzemenin özel tasarım güneş gözlüklerinin çerçevelerinde kullanılması planlanıyor.

Her çerçevenin iç kısmına ağın denizden çıkarıldığı koordinatlar ve derinlik bilgisi işlenecek. Böylece gözlüğü kullanan kişi ürünün hammaddesinin Marmara Denizi'nin hangi noktasından geldiğini öğrenebilecek.

Bu uygulama geri dönüştürülmüş malzemenin kaynağını görünür kılacak. Aynı zamanda deniz temizliği ile ortaya çıkan ürün arasında izlenebilir bir bağ kuracak. Çevresel sorumlulukla tüketim alışkanlıklarını birbirine bağlayacak.

Döngüsel ekonomi deniz kirliliğiyle mücadeleye nasıl katkı sağlıyor?

Döngüsel ekonomi malzemelerin kullanım ömrünü uzatmayı, atık oluşumunu azaltmayı ve kaynakları yeniden değerlendirmeyi esas alıyor. Hayalet ağların geri dönüştürülmesi bu yaklaşımın deniz kirliliğiyle mücadeledeki uygulamalarından biri.

Deniz tabanından çıkarılan plastik ağlar uygun işlemlerden geçirilince yeni ürünlerin hammaddesi olarak kullanılabilecek. Atık niteliğindeki bir malzeme yeniden ekonomik değer kazanacak.

Ancak geri dönüşümün çevresel yararını değerlendirirken bütün süreci dikkate almak gerekiyor. Ağların denizden çıkarılması, taşınması, temizlenmesi, işlenmesi ve yeni ürünlere dönüştürülmesi enerji ve kaynak kullanımı gerektiriyor. Projenin toplam çevresel etkisi yalnızca gözlüklerin geri dönüştürülmüş malzeme içermesine bakılarak belirlenemez.

Bununla birlikte hayalet ağların deniz ortamından uzaklaştırılması doğrudan deniz yaşamına yönelik mevcut bir tehdidin azaltılmasına katkı sağlayabilecek. Proje hem kirliliğin giderilmesini hem de geri kazanılabilen malzemelerin değerlendirilmesini hedefliyor.

Deniz temizliği kadar önleme de önemli

Mevcut ağları çıkarmak önemli ancak yeni ağ kayıplarını önlemek uzun vadeli çözümde belirleyici rol oynuyor.

Balıkçılık ekipmanlarının düzenli takibi, kayıp ağların bildirilmesi ve kullanım ömrünü tamamlayan malzemelerin uygun toplama sistemlerine ulaştırılması önleyici uygulamalar arasında bulunuyor.

Marmara Denizi projesi yalnızca deniz temizliği ve geri dönüşümü kapsamıyor. DP World ve Deniz Yaşamını Koruma Derneği, balıkçı topluluklarıyla farkındalık çalışmaları yürütmeyi de planlıyor. Bu çalışmalarla av araçlarının kaybolmasının veya terk edilmesinin önlenmesine katkı sağlanacak.

Deniz Yaşamını Koruma Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Volkan Narcı denizlerin korunmasında iş birliğinin önemine dikkat çekiyor. Özel sektörün bu süreçte önemli bir rol üstlenebileceğini vurguluyor.

Marmara Denizi için kalıcı bir çözüm mümkün mü?

Marmara Denizi çalışması deniz kirliliğiyle mücadelede üç yaklaşımı bir araya getiriyor: Mevcut atıkların temizlenmesi, geri kazanılabilen malzemelerin değerlendirilmesi ve yeni kirliliğin önlenmesi.

Çıkarılan ağlara ilişkin verilerin kayıt altına alınması projenin bir başka önemli yönü. Konumu, derinliği ve miktarı hakkında toplanan bilgiler gelecekte hangi bölgelerde daha fazla temizlik çalışmasına ihtiyaç duyulduğunun anlaşılmasına yardımcı olacak. Bu veriler hayalet ağların birikmesine neden olan koşulların incelenmesi açısından da değer taşıyor.

Kalıcı iyileşme için yalnızca çıkarılan ağ miktarına odaklanmak yeterli değil. Yeni ağ kayıplarının azaltılması, balıkçılık faaliyetlerinde uygun atık yönetiminin geliştirilmesi ve temizlik çalışmalarının ekolojik etkilerinin izlenmesi gerekiyor.

Marmara Denizi'nden çıkarılan ağların güneş gözlüğüne dönüştürülmesi atıkların yeniden değerlendirilmesine yönelik somut bir örnek sunuyor. Projenin uzun vadeli katkısını ise deniz yaşamına yönelik riskleri ne ölçüde azaltabildiği ve yeni kirliliğin önlenmesine nasıl destek verdiği belirleyecek.

Kaynak: Anadolu Ajansı Yeşilhat, 26 Ekim 2026